Ô nhiễm không khí kéo dài ở Hà Nội ảnh hưởng sức khỏe người dân ra sao?

Những ngày gần đây, Hà Nội liên tục chìm trong lớp không khí mờ đục, chỉ số chất lượng không khí thường xuyên duy trì ở mức kém đến xấu. Không chỉ gây cảm giác khó chịu khi di chuyển ngoài trời, tình trạng này còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe.

Hiện tượng nghịch nhiệt, ít gió và sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ ban ngày - ban đêm khiến bụi mịn bị giữ lại ở tầng thấp. Đây cũng là thời điểm thủ đô bước vào mùa ô nhiễm thường kéo dài từ tháng 10 đến hết tháng 3, đòi hỏi người dân theo dõi sát sao các cảnh báo chất lượng không khí.

Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội

Thủ đô liên tục xuất hiện trong danh sách những thành phố có mức độ ô nhiễm cao trên thế giới. Chỉ số AQI nhiều thời điểm vượt mức “xấu”, thậm chí “rất xấu”, trong khi nồng độ PM2.5 cao hơn nhiều lần so với ngưỡng an toàn theo khuyến cáo quốc tế.

Lớp bụi dày đặc khiến bầu trời chuyển màu xám đục dễ bị nhầm với sương mù. Người dân thường gặp các triệu chứng như đau đầu, khô mắt, mệt mỏi hay khó thở khi tiếp xúc không khí ngoài trời. Các nhóm dễ bị ảnh hưởng như người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người mắc bệnh hô hấp càng có nguy cơ cao hơn, nhất là vào sáng sớm và ban đêm.

Nguyên nhân và ảnh hưởng của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe

Ô nhiễm kéo dài hình thành từ nhiều nguồn:

• Giao thông là tác nhân lớn nhất với lượng khí thải khổng lồ từ xe máy và ô tô, đặc biệt trong giờ cao điểm.
• Hoạt động xây dựng cuối năm gia tăng lượng bụi từ san lấp, vận chuyển vật liệu và phá dỡ công trình, nhất là khi thiếu biện pháp che chắn.
• Yếu tố thời tiết mùa đông khiến bụi mịn càng khó phát tán. Nghịch nhiệt giữ lớp không khí lạnh ở dưới, tạo “nắp đậy” khiến bụi bị kẹt lại. Những ngày lặng gió khiến mức ô nhiễm không có cơ hội cải thiện.
• Tác động của ô nhiễm được cảm nhận ngay lập tức: không khí bí bách, cay mắt, thở gấp khi vận động ngoài trời. Tầm nhìn giảm khi lái xe làm tăng nguy cơ tai nạn, trong khi trẻ em đi học vào buổi sáng thường xuyên tiếp xúc với không khí độc hại.

Ngành y tế cảnh báo số ca viêm đường hô hấp, viêm phế quản, hen suyễn có thể tăng mạnh, đặc biệt ở nhóm dễ tổn thương.

Các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong những ngày ô nhiễm

Để ứng phó với tình trạng ô nhiễm kéo dài, thành phố đã đẩy mạnh việc giám sát bằng hệ thống camera, thiết bị bay và các trạm quan trắc nhằm kịp thời phát hiện các hành vi gây ô nhiễm như đốt rác, đốt rơm rạ.

Các công trường xây dựng được yêu cầu tuân thủ quy định che chắn, phun sương chống bụi, rửa bánh xe trước khi ra đường. Cơ quan giáo dục và y tế cũng nâng mức cảnh báo cho học sinh và người dân, khuyến nghị hạn chế hoạt động ngoài trời khi chỉ số AQI xuống thấp.

Trong thời gian chờ các biện pháp kiểm soát nguồn thải phát huy tác dụng, người dân có thể chủ động bảo vệ bản thân bằng cách:

• Theo dõi AQI hằng ngày và hạn chế ra ngoài khi chất lượng không khí xấu
• Đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn khi bắt buộc phải di chuyển
• Tránh vận động mạnh ngoài trời vào sáng sớm/tối muộn
• Đóng cửa sổ, sử dụng máy lọc không khí khi nồng độ PM2.5 tăng cao
• Uống đủ nước, vệ sinh mũi họng mỗi ngày để hạn chế kích ứng
• Đưa trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh nền đi khám sớm nếu xuất hiện triệu chứng bất thường

Những thói quen đơn giản này góp phần giảm tác hại của bụi mịn đối với sức khỏe trong giai đoạn ô nhiễm diễn biến phức tạp.

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang trở thành vấn đề lặp lại theo mùa và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Chủ động theo dõi chất lượng không khí và thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe sẽ giúp giảm thiểu rủi ro trong những ngày chỉ số AQI ở mức đáng báo động, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống của cộng đồng.